
Kamomad topilganda birinchi qadamlar
Shoshilib xulosa chiqarmang: avval sanashni qayta tekshiring va hujjatlardagi xatoni istisno qiling.
Reviziya yakunlandi va ro'yxatda kamomad chiqdi. Birinchi tuyg'u odatda tanish: "Kimdir o'g'irlagan!" yoki "Omborchi javob bersin!". Lekin aynan shu daqiqada qilingan shoshilinch qaror ko'pincha keyin eng qimmatga tushadi. Ayblov e'lon qilingan, omborchi ishdan ketgan, keyin esa kamomad bitta noto'g'ri yozilgan yuk xati tufayli chiqqani ma'lum bo'lgan holatlar kam emas. Quyida kamomad topilganda ketma-ket qilinadigan qadamlar.
Avval o'zingizni tekshiring
1. Sanoqni qayta tekshiring
Kamomad chiqqan pozitsiyalarni boshqa odam, imkon bo'lsa boshqa usul bilan qayta sanang. Sanoq xatosi eng oddiy va eng ko'p uchraydigan sababdir: qutilar ikki qavatda turgan, tovarning bir qismi boshqa javonda qolgan, sanoq varag'iga son noto'g'ri ko'chirilgan. Qayta sanoq bir-ikki soat oladi, ammo ko'pincha farqning katta qismi shu bilan yo'qoladi.
2. Artikul va o'lchov birligini tekshiring
Hisobda "dona" yozilgan, omborda esa "quti" bilan sanalgan bo'lishi mumkin. Yoki ikki o'xshash artikul aralashgan: biri bo'yicha kamomad, qo'shnisi bo'yicha ortiqcha. Shu sababli kamomad chiqqan pozitsiyaning yonidagi va nomi o'xshash pozitsiyalarni ham ko'rib chiqing. Agar bir joyda kamomad, boshqa joyda shunga teng ortiqcha topilsa, bu odatda o'g'rilik emas, chalkashlik.
Hujjatlarni oxirgi sanalar bo'yicha tekshiring
Eng ko'p sabab hujjatlarda yotadi. Oxirgi ikki-uch haftadagi harakatni ko'rib chiqing:
- chiqim hujjati o'z vaqtida kiritilmagan yoki ikki marta kiritilgan;
- qaytarilgan tovar kirim qilinmagan;
- filiallar o'rtasidagi ko'chirish bir tomonda yozilgan, ikkinchi tomonda yozilmagan;
- yo'ldagi tovar hisobdan chiqib ketgan, lekin mijoz hali qabul qilmagan;
- yetkazib beruvchi kam tovar yuborgan, qabul dalolatnomasi esa rasmiylashtirilmagan.
Bu bosqichda yuk xatlari, chek lentalari va ko'chirish hujjatlari bilan ishlaysiz. Ko'p holatda kamomad aynan shu yerda "yopiladi" va hisobga hech narsa o'zgartirish kerak bo'lmaydi.
Misol: omborchi dushanba kuni 30 quti yuk chiqargan, hisobchi esa hujjatni chorshanba kuni kiritgan. Seshanba kuni o'tkazilgan sanoqda aynan shu 30 quti "kamomad" bo'lib ko'rinadi, aslida esa hech narsa yo'qolmagan, faqat hujjat ikki kun kechikkan.
Fakt, summa va tushuntirish
4. Fakt va summani qayd eting
Agar kamomad haqiqiy bo'lib qolsa, uni aniq yozib qo'ying: pozitsiya, miqdor, tannarx bo'yicha summa, aniqlangan sana, kim aniqlagani. Hozircha sabab haqida taxmin yozilmaydi, faqat faktlar. Masalan, "mahsulot X: hisobda 120 dona, haqiqatda 111 dona, kamomad 9 dona, 270 000 so'm". Bu yozuv keyingi ishning asosi bo'ladi.
5. Mas'ul shaxsdan tushuntirish oling
Moddiy javobgar shaxsga farqlar ro'yxatini ko'rsating va uning fikrini yozma so'rang. Gapni ayblovdan emas, savoldan boshlang: "Bu pozitsiya bo'yicha qanday hujjatlar bor?", "Oxirgi marta qachon ko'rilgan?". Tushuntirish hujjatlarga tayansin. Ko'p hollarda omborchi o'zi bilgan tafsilotni aytib, sababni topishga yordam beradi. Suhbatni tinch sharoitda, mumkin bo'lsa guvoh ishtirokida o'tkazing, yozma tushuntirishga sana qo'ydiring va imzolatib oling.
Kamomadni darhol "o'g'rilik" deb atash, sababni qidirishni to'xtatish bilan teng.
Nimalardan qochish kerak
- kamomadni sabab aniqlanmasdan darhol hisobdan chiqarish, bu muammoni yashiradi;
- omborchini ommaviy ayblash yoki ishdan bo'shatish, bu dalillarni yo'qotishga olib keladi;
- ortiqcha topilgan boshqa pozitsiya bilan kamomadni "yopib qo'yish";
- ma'lumotlarni o'zgartirish yoki tovarni kechasi qayta joylashtirish;
- tekshiruv tugamasdan ish haqidan ushlab qolish kabi o'zboshimchalik.
Qadamlar jadvali
- birinchi kun: qayta sanoq, artikul va birlikni tekshirish, faktni yozish;
- ikkinchi-uchinchi kun: hujjatlarni ko'rib chiqish, mas'ul shaxsdan tushuntirish;
- bir hafta ichida: sabab aniqlanadi, qaror qabul qilinadi.
Kamomad katta bo'lsa yoki sababi aniqlanmasa, tashqi mutaxassisni jalb qilish ma'qul.
Xulosa
Kamomad ayblov uchun emas, tekshirish uchun signaldir. Avval sanoq va hujjatlarni ko'zdan kechiring, keyin faktni yozing, shundan so'ng mas'ul bilan gaplashing. Sababni topishda yordam kerak bo'lsa, Reviziya jamoasi hujjatlarni sinchiklab solishtirib, kamomadning kelib chiqishini aniqlashga ko'maklashadi.